Europa Wschodnia: Kryzys zaufania w kapitalizm?

Węgierski premier Ferenc Gyurcsány wniósł głośny sprzeciw na ostatnim szczycie Unii Europejskiej w Brukseli, ostrzegając swoich kolegów – liderów, że nie powinni przy obecnym kryzysie gospodarczym ułatwiać tworzenia „nowej żelaznej kurtyny” – podziału kontynentu. Gyurcsány nie jest osamotniony w myśli, że finansowy „Meltdown” stanowi poważne wyzwanie dla solidarności europejskiej, w szczególności, wielu obserwatorów jest zaniepokojonych stabilnością społeczną i polityczną w krajach Europy Wschodniej, z których kilka zostało szczególnie ciężko dotkniętych przez kryzys. Dla przykładu, Forbes i publicysta NYU profesor Nouriel Roubini – powszechnie jako jeden z niewielu ludzi przewidział upadek finansowy na całym świecie – ostrzega, że spowolnienie gospodarcze może nawet nasuwać pytanie o ekonomiczny i polityczny rozwój Europy Wschodniej od 1990 roku.

Wyniki badań pokazują, że w ostatnich latach poparcie dla wolnego rynku wzrosło we Wschodniej Europie, zwłaszcza w krajach takich jak Polska, które prezentują imponujący wzrost gospodarczy. Jednak, w porównaniu z innymi regionami świata – w szczególności w porównaniu z ich odpowiednikami w Europie Zachodniej – Wschodnich Europejczyków objęcia wolnego rynku nieco oślepiły. Raport „47-nation 2007 Pew Global Attitudes” pokazuje, że wśród siedmiu najważniejszych regionach świata w badaniu dla poparcia wolnego rynku, najniższy odsetek został zanotowany w Europie Wschodniej i Ameryce Łacińskiej. W sześciu badanych krajach Europy Wschodniej – Bułgarii, Czech, Polski, Rosji, Słowacji i Ukrainy – średnia z 56% respondentów zgodziła się ze stwierdzeniem, iż „Najczęściej ludziom żyje się lepiej w gospodarce wolno rynkowej, jednakże i w takiej znajdzie się przepaść ekonomiczna – są ludzie bogaci, zaś z drugiej strony osoby bardzo biedne”. Dla kontrastu 69% zachodnich Europejczyków zgadza się z powyższym spostrzeżeniem. Wsparcie dla wolnego rynku ekonomicznego było najwyższe w najbiedniejszych regionach świata, w Afryce, gdzie ¾ respondentów opowiedziało się za tym, że jest lepiej niż w ramach kapitalizmu, nawet jeśli tworzy to nierówności.

Badanie wykazało, że poparcie dla wolnego rynku jest szczególnie silne wśród młodych ludzi. Wschodni Europejczycy, którzy spędzili większość swojego życia w systemie kapitalistycznym, mogą twierdzić, że taka ideologia jest dobra dla społeczeństwa, natomiast wsparcie jest znacznie niższe wśród osób starszych w regionie. Sondaż wykazał również, że przekonania na temat wolnego rynku są często powiązane z tym jak ludzie czują się we własnym życiu – tych, których życie było łatwiejsze na mocy kapitalizmu, były bardziej skłonne do jej poparcia. To sugeruje, że kryzys ekonomiczny może mieć pewne niepokojące konsekwencje dla opinii publicznej w byłym bloku wschodnim: Jeśli sytuacja gospodarcza nadal się pogarsza, to może znacznie wpłynąć na ludzi, ich poczucia osobistej wartości i potencjalnie osłabić ich entuzjazm.

PEW: Polacy i Ukraińcy będą wspierać wolny rynek

Choć poparcie dla wolnego rynku we Wschodniej Europie jest niższe niż w innych częściach świata, nie jest jednak równe dla poszczególnych regionów. Na przykład, w sondażu z 2007 roku, 67% Polaków poparło wolny rynek, w porównaniu z 2002 rokiem, gdzie poparcie te wynosiło zaledwie 44%. Natomiast w 2007 roku 2/3 ankietowanych mieszkańców Ukrainy poparło wolny rynek. Naród, który cieszył się szybkim wzrostem gospodarczym w ciągu kilku lat, w ostatnich miesiącach poważnie ucierpiał. Co zmusiło kraj szukać nadzwyczajnych środków w MFW. W pozostałych czterech krajach Europy Środkowej i Wschodniej, mniej niż 6 na 10 osób opowiedziało się, że życie było lepsze w ramach kapitalizmu. Tymczasem Francja (56%) była jedynym krajem Europy Zachodniej, w którym 6 na 10 badanych opowiedziało się za tym, że największe korzyści przynosi ludziom system wolnego rynku.

Opracowanie na wynikach badań Pew Reaserch Center.